دينى - دولتى امكانات رايگان در اختيار محصلان خود قرار مىداد . دشوارى تحصيل در مدارس غير دولتى و جذابيت روزافزون مدارس دولتى ، سرانجام رونق حوزه‌هاى علميهء سنى را كاهش داد و بسيارى از آنها تعطيل شد ، مگر در مناطق دوردست و خارج از محدودهء مدارس رسمى كه حوزه‌هاى علميهء سنى همچنان به حيات نيم‌بند خود ادامه مىدادند ، چنان‌كه اوليور روا مدعى است كه تا سال 1981 م يعنى 1360 ه . ش تنها فرقهء چشتيه بر بيست مدرسه و كتابخانه نظارت داشته است . در جريان فكرى احزاب سياسى - مذهبى اهل سنت افغانستان ، مىتوان گرايشهاى گوناگون فكرى را مشاهده كرد كه برخاسته از همان وابستگىشان به مراكز فرهنگى خارج از افغانستان است . به‌طور مثال خط فكرى مدرسهء ديوبند و پيشاور را مىتوان در جريان سياسى - مذهبى حزب يونس خالص و حركت مولوى محمد نبى محمدى پيدا كرد . همچنين خط فكرى عليگر و سر سيد احمد خان را بايد در احزاب ميانه‌رو اسلامى چون جبههء نجات آقاى مجددى و محاذ ملى آقاى گيلانى جست‌وجو كرد و همين‌طور خط فكرى دانشگاه عربستان سعودى را در جريان اتحاد اسلامى آقاى سياف و شاخه‌اى از جمعيت آقاى ربانى مشاهده كرد ، و هكذا . . . و خط فكرى اخوان مصر و پاكستان را مىتوان در جريان تندرو حزب آقاى حكمتيار پيدا كرد . اين گرايشهاى بيرونى ، به اين لحاظ است كه مدارس داخلى اهل سنت ( همچون مدارس اهل تشيع ) نتوانسته‌اند بر مشكلات علمى و تحقيقاتى خود فايق آيند و طلّاب همواره براى كسب مدارج عالى به بيرون از مرزها گام نهاده‌اند . اين وابستگى يكى دهها مشكلى است كه امروز ملت ما تاوان آن را مىپردازد .